جغرافيا . شهرستان ملارد      

1
اداره كل آموزش و پرورش استان خراسان شمالي
تكنولوژي و گروههاي آموزشي متوسطه
« دبيرخانه راهبري درس جغرافيا »
كارگاه مجازي:
« چگونگي تدوين سئوالات مفهومي و استاندارد »
" بسته ي آموزشي شماره ي دو "
تهيه كنندگان:
منصوره زنوزي
منير عظيميان
دكتر تيمور جعفري
1390 - سال تحصيلي : 91
2
« باسمه تعالي »
انواع آزمونهاي پيشرفت تحصيلي
آزمونهاي پيشرفت تحصيلي را مي توان ابتدا به دو دسته عيني و غير عيني يا ذهني تقسيم كرد و سپس اين دو دسته ي كلي را نيز به
اجزاء ديگري تقسيم كرد .
الف - آزمونهاي عيني :
آزمونهايي هستند كه هم سئوالها و هم جواب سئوالها را در اختيار آزمون شوندگان قرار مي دهد و آزمون شوندگان درباره ي جوابهاي
داده شده اعمالي انجام مي دهند يا تصميم هايي اتخاذ مي كنند . در تصحيح برگه هاي آزمون عيني نظر شخصي مصحح هيچ گونه دخالتي
ندارد ، از اين رو به اين آزمونها ، آزمون عيني مي گويند .
تقسيم بندي آزمونهاي عيني چند گزينه اي ( جواب صحيح از ميان تعدادي جواب پيشنهادي انتخاب مي شود . )
صحيح – غلط ( درست يا غلط بودن سئوالها تعيين مي شود . )
جور كردني ( تعدادي سئوال با تعدادي جواب جور مي شود . )
- 1 انواع سئوالات چند گزينه اي :
- تنها گزينه درست
مثال : بزرگترين درياچه ي جهان است ؟ الف) آرال ب) اروميه ج) تي تي كاكا د) خزر
بهترين گزينه درست : همه گزينه ها صحيح است ولي يكي صحيح تر است.
مثال : مهمترين علت ايجاد بيابان هاي ايران كدام است ؟
الف) دوري از دريا ب) وجود كوهستانها ج) فشار زياد جنب حاره د) موارد الف و ب
- ن وع منفي : سئوال به صورت منفي بيان مي شود و همه گزينه ها به جز يكي از آنها درست هستند .
مثال : كداميك از پديده هاي زير در ايران واقع نشده است ؟
الف) جنگل حرا ب) باهوكلات ج) آرارات د) اترك
محاسن آزمونهاي چند گزينه اي
1 . نسبت به ساير آزمونها انعطاف پذيرترندو علاوه بر دانش ، توانايي استدلال، قضاوت و بسياري از سطوح يادگيري را مي سنجند .
2 . با استفاده از اين سئوالها مي توان در يك زمان محدود تعداد زيادي از هدفهاي آموزشي وبخش مهمي از محتواي درسي را اندازه گيري
كرد .
3. نسبت به آزمونهاي صحيح – غلط ، كمتر امكان حدس كوركورانه را به آزمون شونده مي دهد .
4 . پاسخ آنها به سادگي و با عينيت كامل قابل تصحيح مي باشد .
5 . دانش آموزان ومعلمان اين آزمونها را به سايرآزمونهاي عيني ترجيح مي دهند .
6 . اگر گزينه انحرافي اين آزمونها با توجه به اشتباهات متداول دانش آزموان تهيه شود ، منبع مناسبي براي تشخيص مشكلات ايشان خواهد
بود .
معايب آزمونهاي چند گزينه اي
1. ساختن اين آزمونها بسيار دشواراست . معلمان غالبا نمي توانند تعدادي گزينه انحرافي خوب براي سئوالات چند گزينه اي انتخاب كنند .
2. معلمان اغلب سئوالهاي چند گزينه اي را در حد سنجش اطلاعات كم اهميت وجزئي مي نويسند .
3. در مقايسه با آزمونهاي صحيح- غلط ، خواندن وپيدا كردن گزينه درست مستلزم صرف وقت بيشتري است .
4. دانش آموزان قوي قادر به پيدا كردن اشكالات ونقطه نظرهاي واگرا (غير معمولي) در سئوالها هستند وبابت اين تيزبيني نه تنها تشويق
نمي شوند بلكه گاهي تنبيه مي شوند .
3
قواعد طراحي سئوالات چند گزينه اي
1. هر سئوال بايد يك موضوع مهم يا يك هدف آموزشي را اندازه گيري كند .
2. ب يش از يك مسئله يا يك مطلب در هر سئوال قرار ندهيد .
3. ا ز تكرار مطالب در گزينه ها خودداري كنيد .
4. مطالب اصلي سئوال را به طور كامل در تنه آن بنويسيد .
5. همه گزينه هاي يك سئوال بايد متجانس و به موضوع واحدي مربوط شوند .
6. سئوال را طوري بنويسيد كه پاسخ درست ، تنها پاسخ درست يا قطعا درست ترين پاسخ باشد .
7. ب راي اندازه گيري فرايندهاي پيچيده ي ذهني از موقعيتهاي تازه استفاده كنيد .
8. گزينه هاي انحرافي را طوري بنويسيد كه آزمون شوندگان بي اطلاع از موضوع سئوال را به خود جلب كند .
9. در سوالات منفي كلمات منفي را برجسته جلوه دهيد .
10 . در سوالات با تنه منفي از گزينه هاي منفي ( منفي مضاعف ) بپرهيزيد .
11 . سئوالها را مستقل از يكديگر بنويسيد .
12 . ت ا حد امكان از كاربرد عبارتهايي مانند "همه آنچه در بالا گفته شد" يا " تمامي موارد فوق " وغيره خودداري كنيد .
13 . دوگزينه متضاد را كه يكي از آنها درست است به كار نبريد .
14 . طول گزينه درست را در سئوالهاي مختلف تغيير دهيد .
15 . محل گزينه درست را در ميان گزينه ها به طور تصادفي انتخاب كنيد .
16 . سئوالها را به زباني بنويسيد كه در حد فهم آزمون شوندگان باشد .
17 . در سئوالهايي كه تنه آنها ناتمام است جاي خالي را در آخر جمله قرار دهيد .
18 . عبارتهايي نظير هيچ يك از موارد بالا ، هيچكدام واز اين قبيل را زياد بكار نبريد .
- 2 ا نواع آزمونهاي صحيح – غلط:
- ن وع صحيح – غلط : يك جمله خبري داده مي شود وآزمون شونده بايد درست يا غلط بودن آن را تعيين كند.
مثال : به سرزمين پست يا نسبتا همواري كه حصاري كوهستاني آنرا فرا گرفته است ، دشت مي گويند . ص غ
- ن وع بله- نه : يك جمله استفهامي داده مي شود كه بايد جواب بله يا نه مشخص شود .
مثال : آيا ايران در كمربند خشك كره ي زمين قرار دارد ؟ بله خير
- ن وع اصلاحي : جمله ای داده می شود که در آن غلطی وجود دارد، آزمون شونده بايد غلط را تشخيص دهد و درست آنرا بنويسد .
مثال : مركز پرفشار جنب حاره ، باعث بارش مي شود . پاسخ : غلط ، اصلاح : عدم بارش
- ن وع خوشه اي : تنه سوال به صورت يك جمله ي ناتمام نوشته مي شود وبه دنبال آن تعدادي جواب قرار مي گيرد.در اين سوالها
هريك از جوابهاي پيشنهادي بايد به عنوان صحيح ياغلط مورد قضاوت قرار گيرد .
مثال : جلگه به سرزمين پست و همواري گفته مي شود كه : ................
الف) از يك طرف به كوهستان متصل است . ص غ
ب) شيب آن تند است . ص غ
ج ) خاك آن ريز بافت است . ص غ
د) حصاري كوهستاني آن را فرا گرفته است . ص غ
محاسن آزمونهاي صحيح – غلط
1. ب يان موضوع هاي درسي در قالب عبارات ساده
2. سادگي تهيه
4
3. عيني بودن تصحيح جوابها
4. زيادي تعداد آنها در هر جلسه ي امتحان
معايب آزمونهاي صحيح – غلط
5. ا غلب براي سنجش اطلاعات جزيي وكم اهميت بكار مي رود .
6. حدس زدن كوركورانه در آنها خيلي دخالت دارد.
7. ب يشتر براي سنجش اهداف سطح پايين بكار مي روند .
8. كاربرد زياد آنها سبب تاكيد بر حفظ طوطي وار اطلاعات كم اهميت مي شود .
قواعد طرح سوالات صحيح – غلط
9. سئوالها را تا حد امكان مختصر، ساده وروشن بنويسيد .
10 . جملاتي بكار ببريد كه بطور آشكار درست يا غلط باشند .
11 . ا ز كاربرد كلماتي چون همه ، بعضي وقتها ،غالبا ، هرگز و از اين قبيل بپرهيزيد .
12 . سعي كنيد طول سئوالهاي صحيح وطول سئوالهاي غلط تقريبا به يك اندازه باشد .
13 . سئوالها را از روي جملات كتاب ننويسيد .
14 . سعي كنيد هر سئوال به يك هدف آموزشي مهم مربوط باشد و از گنجاندن مطالب بي اهميت بپرهيزيد .
15 . سعي كنيد تعداد سئوالهاي غلط ودرست به يك اندازه باشد .
- 3 ا نواع آزمونهاي جوركردني :
- ن وع معمولي : از تعدادي سئوال تشكيل مي شوند كه هر يك از آنها شامل دو ستون است كه يكي معرف پرسش ها وديگري نشان
دهنده پاسخ هاست. پاسخ دهنده بايد پاسخ ها را با پرسشها جور كند. مهمترين نكته در اين نوع سئوال اينست كه بايد تعداد پاسخ
ها بيشتر از پرسش ها باشد .
مثال : مشخص كنيد هر يك از محدوده هاي حيات حش و زيستگاه ها ي زير در كدام شهرستان استان قرار گرفته اند :
- 1 پ ارك ملي ساري گل الف- شهرستان جاجرم
- 2 منطقه ي حفاظت شده ي قورخود ب- شهرستان شيروان
- 3 منطقه ي حفاظت شده ي گليل سراني ج- شهرستان گرمه
- 4 پ ناگاه حيات وحش مياندشت د- شهرستان مانه و سملقان
ر- شهرستان اسفراين
- ن وع نقشه اي : اشكالي مانند نقشه يا شكل يك پديده كه در آن نقاطي با شماره يا علامت مشخص شده ، در اختيار دانش آموزان قرار مي
گيرد و از آنان مي خواهيم تا شماره ها يا حروف را با ذكر نام پديده يا مكان مشخص كنند .
با توجه به نقشه ي استان خراسان شمالي سئوالات را پاسخ دهيد :
-1 نام كشور همسايه : ...........................
-2 نام قله : ..............................
- 3 ن ام رودخانه : ................................
- 4 ن ام توده ي هوا : ...................................
1
3
2
4
5
- ن وع رده بندي : يك طرح رده بندي مثلا انواع سنگ ها ، دوره هاي تاريخي ، انواع گياهان و غيره ارائه مي شود و از دانش آموزان خواسته مي
شود تا هر سئوال را طبق اين طرح رده بندي كنند .
مثال : با توجه به مطالبي كه درباره ي نقش ارتفاعات در شكل گيري سكونتگاه ها آموخته ايد ، كلمات زير را از نظر زمان وقوع با يكديگر
( مقايسه نموده و به ترتيب زماني بنويسيد : ( از 1 تا 7
بارش – مخروط افكنه – جويبارها – رود – توسعه ي كشاورزي – جابجايي مواد آبرفتي – اسكان جمعيت
محاسن آزمون هاي جوركردني
1. ت عداد زيادي از اين سئوالات را مي توان از محتواي درسي و از اهداف آموزشي فراهم آورد.
2. ت صحيح اين سئوالات دروقت بسيار كمي امكان پذير است .
3. ا مكان دخالت شخصي مصحح در آن وجود ندارد .
معايب آزمون هاي جوركردني
1. ا گر اين سئوالها به دقت تهيه نشوند ممكن است دانش آموزان را به يادگيري طوطي وار وسطحي سوق دهد .
2. گاهي پيدا كردن مجموعه اي از پرسش ها كه به اندازه كافي شبيه به هم باشند تا بتوان براي آنها مجموعه پاسخ هاي همگوني پيدا كرد كار
دشواري است .
3. ا بهام ، ناهمگوني ويا طولاني بودن سئوالات و يا پاسخ ها
قواعد تهيه آزمون هاي جوركردني
١. پ رسش ها وپاسخ ها متجانس يا همگون انتخاب شوند .
٢. ب راي هر سوال راهنمايي ها و توضيح هاي روشن ومشخص بنويسيد .
٣. طول و فهرست هاي پرسش و پاسخ را كوتاه انتخاب كنيد و مطالب كمتري را در هريك از پاسخ ها قرار دهيد .
۴. در راهنماي سئوال ، اطلاعات لازم را درباره نحوه ي مقايسه وجور كردن پرسش ها وپاسخ ها دراختيارشان قرار دهيد .
۵. همه پرسش ها وپاسخ هاي يك سئوال را در يك صفحه قرار دهيد .
۶. در فهرست پرسش هاي سئوالات جوركردني از كاربرد جملات نيمه تمام خودداري كنيد .
٧. ا ز نوشتن سئوالهايي كه پرسش ها وپاسخ هاي آنها كاملا با هم جور مي شوند بپرهيزيد .
٨. پ رسش ها را با شماره و پاسخ ها را با حروف مشخص كنيد .
٩. ا ز كاربرد نشانه ها و علائم هدايت كننده كه سبب انتخاب پاسخها مي شوند ، بپرهيزيد .
ب - آزمونهاي ذهني يا انشايي ( تشريحي ) :
آزمونهايي هستند كه در آنها ، سئوال ها در اختيار آزمون شونده گذاشته مي شوند و او جواب سئوال ها را خود آماده مي كند و در برگه
ي امتحاني مي نويسد . علت نام گذاري اين نوع آزمون به آزمون ذهني آن است كه در تصحيح جواب هاي آن ممكن است نظر مصحح
دخالت كند .
تقسيم بندي آزمونهاي ذهني يا انشايي گسترده پاسخ
محدود پاسخ
- در آزمون هاي گسترده پاسخ ، براي پاسخ آزمون شونده هيچ محدوديتي وجود ندارد و او آزاد است تا هرگونه كه مايل باشد پاسخ خود را
بپروراند و سازمان دهد . آزمون شونده در پاسخ دادن به سئوال هاي آزمون از لحاظ زمان پاسخ دهي و مقدار پاسخ نيز آزادي كامل دارد . ( يراي
سنجش هدف هاي تركيبي و ارزشيابي ، بالاترين طبقه هاي هدفهاي آموزشي مناسب ترين سئوال ها هستند . )
- در آزمون هاي محدود پاسخ ، آزمون شونده در دادن پاسخ به سئوال ها ، آزادي كامل ندارد و سازنده ي آزمون ، پاسخ دهنده را
ملزم مي كند تا پاسخ هاي خود را در چهارچوب شرايطي محدود سازد . اين محدوديت سبب مي شود كه آزمون شونده نتواند
توانايي خود را در تركيب كردن انديشه ها و بيان آنها به صورتي منسجم و منطقي ابراز كند . (اين نوع آزمون براي اندازه گيري
6
توانايي يادگيرندگان در سطوح فهميدن ، كاربستن و تحليل مناسب است ولي براي سنجش توانايي تركيب " خلاقيت " و ارزشيابي
مناسب نيست . )
محاسن آزمون ها ي تشريحي
1. ت هيه آزمونهاي تشريحي از تهيه آزمونهاي عيني آسانتر است .
2. ا ين آزمونها تنها وسيله ي موجود سنجش توانايي آزمون شونده در پروراندن جواب وبيان آنهاست .
3. ا ين سئوالها توانايي پاسخ دادن را مي سنجند نه انتخاب پاسخ ها را .
4. موقعيت هاي واقعي تري را به آزمون شوندگان عرضه مي كنند .
معايب آزمون هاي تشريحي
- 1 ا ين آزمونها نمونه كوچكي ازمحتواي درسي و هدفهاي آموزشي را اندازه گيري مي كنند و به اين معناست كه تعداد سئوالها به ويژه
درآزمونهاي تشريحي گسترده پاسخ بسيار محدود است. درنتيجه نمونه ضعيفي از محتوا وهدفهاي درس را اندازه گيري مي كند.
ل اينست كه به هنگام كاربرد اين آزمونها ، حتي المقدور از سئوالهاي محدود پاسخ استفاده كرد كه تعدادبيشتري از آنها در يك U راه ح U
جلسه امتحان مورد استفاده قرار گيرد وبه جاي يك نوبت چندين نوبت امتحان به عمل آورد تا نمونه بزرگ تري از محتوا و اهداف
آموزشي سنجش شوند.
- 2 ذهني بودن نمره گذاري مصححان و يكنواخت نبودن ارزشيابي آنان مشكل ديگر اين نوع آزمون است . عوامل بسياري در اين زمينه
دخالت مي كنند كه باعث مي شوند نمره گذاري مصححان مختلف به يك برگه ي امتحاني يا حتي نمره گذاري يك مصحح به يك برگه
در زمان هاي متفاوت يكسان نباشد .
ل كاستن اين مشكل اين است كه هنگام نوشتن صورت سوالهاي اين آزمون ها دقت كنيد تا تمام آزمون شوندگان منظور سئوال U راه ح U
را درك كنند و در پاسخ هاي خود يكنواخت عمل نمايند. در تصحيح لازم است از يك شيوه نمره گذاري يكنواخت كه از قبل تعيين مي
شود استفاده كنيد .
- 3 تصحيح اين آزمون ها بسيار وقت گير است .
ل اينست كه اگرآزمون هاي عيني مي تواند هدفهاي آموزشي معلم را اندازه گيري كند ، بهتر است از اين نوع استفاده شود و U راه ح U
آزمونهاي تشريحي را صرفا به هدفهاي بالاتر يادگيري اختصاص دهد .
قواعد طراحي آزمون هاي تشريحي
1. دقت كنيد سئوالها بطور مستقيم به اهداف آموزشي مربوط باشند .( جدول دوبعدي را رسم كنيد . )
2. سئوال هاي تشريحي را به اندازه گيري اهدافي محدود كنيد كه با ساير آزمون ها به خوبي قابل سنجش نيستند .
3. صورت سوالها را با كلمات وعبارات دقيق و روشن بنويسيد و از كلي گويي بپرهيزيد .
4. از كاربرد كلمات "چه كسي " ،" چه وقت " ،" كجا"و مانند آن بپرهيزيد .
5. تا حد امكان از سئوالات تازه وموقعيت هاي جديد استفاده كنيد .
6. سئوالات انتخابي ندهيد .
7. زمان كافي براي كل سئوال ها وجداگانه براي هر سوال در نظر بگيريد.
8. با نوشتن سئوالاتي كه به جواب كوتاه نياز دارند ، تعدادسئوالات را افزايش دهيد واز مشكل ضعف نمونه گيري آزمون هاي تشريحي بكاهيد.
9. دقيقا مشخص كنيد كه آزمون شوندگان چه چيزي را بايد در جواب ها منظور كنند تا نظر شما را كاملا تامين نمايند .
قواعد تصحيح آزمون هاي تشريحي
1. پاسخ سئوالها را براساس هدفي كه در سئوال گنجانده شده است ، تصحيح كنيد .
2. با نوشتن يك پاسخ نامه براي هر سئوال به عنوان كليد ،از دخالت عوامل نامربوط جلوگيري كنيد .
3. پاسخ را سئوال به سئوال تصحيح كنيد نه برگه به برگه.
7
4. هنگام تصحيح از شناسايي نام صاحب ورقه خودداري كنيد.
5 . اگر نتيجه ارزشيابي براي مقاصد مهمي مورد استفاده قرار خواهد گرفت ، از يكي دونفر از همكارانتان بخواهيد تا اوراقي راكه شما تصحيح
كرده ايد آنها نيز تصحيح كنند .
6 . تمام پاسخها را در يك نشست وبدون وقفه ي زماني تصحيح كنيد .
7. بر روي برگه هاي امتحاني اشتباهات دانش آموزان راتصحيح كنيد و اظهارنظر خود را بنويسيد.
8 . از روش تحليلي وكلي نمره گذاري استفاده كنيد.
در روش تحليلي ( روش امتياز بندي) پاسخ نمونه به اجزاء كوچكتري تقسيم وبراي هر جزء مشخص ، نمره يا امتياز جداگانه اي در نظر
امتيازهاي جداگانه اي « ذكر دلايل » و « ساختمان منطقي پاسخ »، « قدرت بيان » گرفته مي شود . همچنين در اين روش عواملي چون
دريافت مي كنند .
درروش كلي يا سراسري نمره گذاري (درجه بندي) پاسخ نمونه به اجزاء وقسمتهاي كوچك تقسيم نمي شود بلكه تنها به صورت يك
معيار به كار مي رود. در اين روش ، معلم كل پاسخ هر فرد به يك سوال را مي خواند و يك برداشت كلي از آن كسب مي كند وبعد اين
برداشت كلي را به يك نمره تبديل مي نمايد . در اين روش به هيچ عامل واحدي امتياز خاصي داده نمي شود ، بلكه همه عوامل مورد نظر قرار
مي گيرند و كل پاسخ يكباره مورد قضاوت واقع مي شود .
درباره ي نمره گذاري با روش كلي گفته اند : در مجموع اين روش نمره گذاري آسان تر و سريع تر از روش تحليلي است ، اما دلايل
توجيهي روشني براي دادن نمرات به دست نمي دهد و براي دانش آموزان نيز تصوير روشني از چگونگي كامل نبودن جوابشان فراهم نمي آورد
، از اين بابت روش تحليلي نمره گذاري بهتر است .
• پ رسش شفاهي
پرسش هاي شفاهي يكي از تدابير متداول و موثر معلمان در ارزشيابي هاي غير رسمي از يادگيري دانش آموزان ، دادن بازخورد به آنان ،
تشويق و ترغيب آنان در يادگيري ، رفع مشكلات و معايب يادگيري آنان است . پرسش شفاهي را نوعي آزمون نمي توان به شمار آورد كه از
نتايج آن بتوان براي نمره گذاري ميزان يادگيري دانش آموزان استفاده كرد . اما از اين نوع پرسش مي توان براي بهبود روش هاي يادگيري
دانش آموزان و شيوه هاي آموزشي معلم استفاده كرد ، زيرا آنها بازخوردهاي فردي براي معلم و دانش آموزان فراهم مي آورند .
در واقع مي توان پرسش شفاهي را نوعي سئوال تشريحي دانست كه به صورت غير رسمي طرح مي شود و جواب آن هم به صورت شفاهي
در كلاس ارائه مي شود . البته امتحانات رسمي شفاهي را مي توان به گونه اي ترتيب داد كه از نتايج آنها براي نمره گذاري دانش آموزان
استفاده كرد . اما از آنجا كه اين نوع امتحانات داراي همان مشكلات امتحانات تشريحي هستند و علاوه بر آن بسيار وقت گير و غير دقيق تر از
امتحانات تشريحي كتبي هستند ، كاربرد آنها به عنوان وسيله اي براي ارزشيابي و نمره گذاري توصيه نمي شود . بهتر است پرسش هاي
شفاهي را در همان محدوده ي كلاس درس و به عنوان وسيله اي براي وارسي نحوه ي پيشرفت يادگيرندگان و تدبيري براي بازخورد دادن به
آنان به كار برد .
مزاياي پرسش هاي شفاهي :
- ا ز آنجا كه در گفت و شنود رو در رو امكان هدايت گفتگو به مسيرهاي دلبخواهي ميسر است ، معلم مي تواند از اين طريق دانش
آموزان را به بيان مشكلات خود و يافتن اشكالات يادگيري هدايت نمايد .
- دانش آموز مي تواند از معلم بخواهد تا نكات مبهم سئوال را براي او كاملا روشن كند .
- ب رخي از دانش آموزان به خاطر معلوليت دست يا چشم قادر به دادن جواب هاي كتبي نيستند ، لذا در چنين شرايطي بهترين روش ،
آزمون شفاهي است .
- ا ين نوع آزمون توانايي سازمان دادن مطالب و بيان آنها را مي سنجد .
- ت وانايي يادآوري و توليد پاسخ ها را به عوض توانايي بازشناسي (تشخيص ) پاسخ ها آنگونه كه در آزمون هاي عيني مصداق دارد مي
سنجد .
ج- آزمونهاي كوتاه پاسخ :
نوع ديگر آزمون هاي پيشرفت تحصيلي هستند كه حد وسط دو نوع آزمون عيني و ذهني مي باشند . سئوال ها بسيار شبيه سئوا ل هاي
آزمون تشريحي است ، زيرا پاسخ ها را خود آزمون شونده بايد تهيه كند ، اما سئوال ها بسيار دقيق و مشخص هستند ، به نحوي كه در
8
تصحيح جواب هاي آنها نظر شخصي مصحح چندان دخالتي نمي كند . جواب سئوال هاي كوته پاسخ معمولا به يك يا چند كلمه ( حداكثر
يك جمله ) يا يك عدد و يا يك علامت خلاصه مي شود .
تقسيم بندي آزمونهاي كوتاه پاسخ پرسشي ( صورت سوال ، يك جمله ي استفهامي است ) .
كامل كردني( صورت سوال ، يك جمله ي ناقص است ) .
تشخيصي يا تداعي( سوال به صورت يك موضوع يامطلب ارائه مي شود
و آزمون شونده بايد جواب آن را تداعي كند ) .
مثال نوع پرسشي : مركز استان خراسان شمالي كجاست ؟ ( ...................... )
مثال نوع كامل كردني : مرتفع ترين نقطه ي استان خراسان شمالي قله ي ............................ است .
مثال نوع تداعي : به زمين هاي شكل محل برخورد كوه و دشت مي گويند : ..................... .
كاربرد آزمونهاي كوته پاسخ
سئوال هاي آزمون هاي كوتاه پاسخ به طور عمده با كلمات و اعداد سرو كار دارند . اين سئوال ها اسامي اشخاص ، مكان ها ، اشياء ،
فرايندها ، رنگ ها و ... را در برمي گيرند . آنها همچنين اعداد معرف تاريخ ها ، فاصله ها ، هزينه ها و جمعيت را شامل مي شوند . اگر آنها يك
عبارت را شامل شوند ، معمولا عبارتي كوتاه است . سئوال هايي كه پاسخ هاي طولاني تري دارند مانند " سه دليل براي ....... ذكر كنيد " يا "
ويژگي هاي ....... را نام ببريد " بهتر است جزء آزمون هاي تشريحي محدود پاسخ طبقه بندي شوند .
قواعد طراحي سوالات كوته پاسخ
1. هر سئوال بايد موضوع مهمي را شامل شود .
2. صورت سئوال ر ا طوري بنويسيد كه به پاسخ مشخص و واحدي نياز داشته باشد.
3. در سئوالهايي كه پاسخهاي آنها اعداد هستند ، واحد مقياس وميزان دقت محاسبات را مشخص كنيد .
4. در سئوالات كوته پاسخ كامل كردني ، كلمات وعبارات مهم را حذف كنيد .
5. در سئوالات كامل كردني كه براي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي به كار مي روند تعداد زيادي جاي خالي منظور نكنيد .
6. ب هتر است جاي خالي را دراين نوع سئوالات در قسمت آخر قرار دهيد .
7. ت ا جايي كه ممكن است به جاي سئوال هاي كامل كردني از پرسشي استفاده كنيد.
8. درسئوالات كامل كردني ازكاربرد اشارات دستوري و موارد ديگري كه جواب سئوال را مشخص مي كنند خودداري كنيد.
9. صورت سئوال را با نقل عين جملات كتاب ننويسيد .
شرايط اجراي آزمون
اولين گام در اجراي آزمون هاي پيشرفت تحصيلي آماده سازي آزمونها وشرايط اجراي آنهاست . تهيه ي پرسشنامه ها و پاسخ نامه ها ،
ترتيب پشت سرهم قرار گرفتن سئوالهاي مختلف ، زمان و مكان آزمون نياز به وقت فراوان دارند . مجموعه اين عوامل بايد به گونه اي باشند
كه براي هريك از آزمون شوندگان حداكثر امكانات را به منظور بهترين عملكرد آنان ، فراهم آورند . نكاتي كه در زير توضيح داده مي شوند
ناظر بر اين هدف مهم هستند .
الف) ترتيب قراردادن سئوالهاي يك آزمون به دنبال يكديگر :
- 1 سئوالهاي صحيح – غلط 2- سئوالهاي جوركردني 3- سئوالهاي چند گزينه اي
4 - سئوالهاي كوته پاسخ 5- سئوالهاي تشريحي
ب) سئوالاتي راكه سطح يادگيري مشابهي را اندازه گيري مي كنند كنارهم قرار دهيد . مثلا سئوالات دانشي كنارهم وسئوالات درك
و فهم كنارهم . اين گروه بندي علاوه بر اينكه كار پاسخ دهي را از سوي آزمون شوندگان آسان مي سازد ، به معلم ياري مي دهد تا تشخيص
دهد كه كدام بخش از مطالب درسي به وسيله ي دانش آموزان بهتر آموخته شده و كدام بخش داراي مشكلات است .
پ ) سوالات را از ساده به دشوار مرتب كنيد .
9
وقتي كه يك آزمون با سئوال هاي ساده آغاز مي شود ، آزمون شوندگان با پاسخ دادن به اين سئوال ها احساس اعتماد به نفس مي كنند و اين
امر كارايي آنان را در عملكرد روي سئوال هاي پيچيده ي بعدي افزايش مي دهد .
ج ) در تنظيم سئوال هاي يك آزمون سازمان اصلي مطالب را حفظ كنيد .
منظور اين است كه ترتيب سئوال ها بايد با ترتيب مطالب درس (فصل ، بخش ودرس ) هماهنگ باشد . اگر سئوالات بخش هاي مختلف به
طور مخلوط ارائه گردد ، ممكن است نظم فكري آزمون شونده به هم بخورد و از كارايي او كاسته شود .
د ) اگر سئوال شامل شكل يا نمودار است بايد آن را در بالاي سئوال قرار دهيد نه بعد از گزينه ها . اگر اين مطالب پس از سئوال
قرار داده شوند ، آزمون شونده ناچار خواهد بود كه بعد از خواندن هر گزينه به آن مراجعه نمايد و اين موجب اتلاف وقت او خواهد شد .
ذ ) سئوالات هم جنس را كنار هم بنويسيد . مثلا سئوالات صحيح- غلط كنارهم وسئوالات چندگزينه اي كنار هم
ر ) محل قرارگيري پاسخ ها در سئوالات تستي بايد بطور تصادفي انتخاب شود به نحوي كه از هيچ نوع نظم وترتيب منطقي
پيروي نكند .
ز ) سئوالات تشريحي را جداي از سئوالات تستي (در ورقه اي جداگانه) بنويسيد وامتحان تستي وتشريحي را بطور همزمان اجرا
نكنيد .
ژ ) براي امتحان، يك دستورالعمل يا راهنماي پاسخگويي تهيه كنيد ودر صدر ورقه امتحاني قرار دهيد .
راهنماي آزمون بايد مختصر و مفيد باشد و به طور آشكار به آزمون شونده بگويد كه چه كاري را انجام دهد . زمان لازم براي هر قسمت ، ارزش هر
سئوال و مجاز يا غير مجاز بودن حدس زدن در آن تعيين شود .
س ) در جلسه امتحان رعايت نكات زير از سوي ما ضروري است :
شرايط فيزيكي در جلسه امتحان نظيرسرما ، گرما ، سروصدا و ... كاملا مناسب باشد به عبارتي كليه عوامل حواس پرتي را حذف كنيد . ايجاد
شرايط مناسب عاطفي در جلسه امتحان ، يعني عوامل استرس زا را حذف نمائيد .
تهيه جدول وزني ومشخص كردن تعداد ودرصد هريك از انواع سوالات ( تشريحي ، عيني و نيمه عيني )
جدول وزني ، جدولي است كه تعداد ( درصد) سئوالات و ميزان نمره ي سئوالات ازهر درس ، فصل و بخش را تعيين مي كند .
از آنجا كه مبناي جهاني در اين مورد نمره 100 است ، بنابراين ستونهاي جدول وزني با درصد به نگارش در مي آيد . ( درصد تعداد سئوالات
يا درصد ميزان نمره سئوالات امتحاني)
معمولا اگر سئوالات ما از نوع عيني (چندگزينه اي ، صحيح – غلط وجوركردني )و نيمه عيني (كوتا پاسخ ،كامل كردني ) باشند ، چون از نظر
0 نمره اي هستند . اگر سئوالات از نوع انشايي يا تشريحي (گسترده پاسخ - محدود / 0 ويا 5 / ارزش نمره اي ، هم ارزش هستند ، همه يا 25
پاسخ ) باشند ، چون سوالات انشايي هم ارزش نيستند بنابراين ميزان نمره به درصد نوشته مي شود .
نكته : هميشه ارزش سئوال انشايي ( سئوالاتي كه قدرت خلاقيت وتركيب ونيز ارزشيابي وقضاوت را اندازه گيري مي كنند ) بيشتر از ارزش
سئوال عيني ( سئوالات طبقه دانش تا طبقه تجزيه وتحليل ) است .
وزن دادن به سئوالات انشايي به پنج عامل بستگي دارد :
- ا رزش و اهميت مطالب درسي مورد تدريس از نظر علمي وعملي و به روزبودن .
- زماني كه معلم صرف تدريس هر مطلب درسي نموده است . (هر درسي كه وقت بيشتري صرف آن شده بايد سئوال بيشتري ازآن طرح
گردد ) .
- ميزان پيش نياز بودن مطالب درسي براي مطالب بعدي .
- سهولت يادگيري مطالب درسي توسط فراگيران .
- حجم وصفحات مطالب درسي كه بودجه بندي كتاب ها نيز معمولا بر اساس اين شاخص تعيين مي شود .
يك طراح سئوال خوب بايد طبق منحني نرمال سئوال طراحي كند . از سئوالات حدود 8% يا 2 نمره بايد خيلي آسان باشند وبراي شاگردان
ضعيف طراحي شود . 8% يا 2 نمره آسان باشند ، 34 % سوالات معادل 6 نمره از 20 نمره آسان تا متوسط باشد . 34 % معادل 6 نمره متوسط تا
سخت باشند و 8% معادل 2 نمره خيلي سخت و 8% معادل 2 نمره براي دانش آموزان خيلي قوي طراحي شود .
10
رويكرد ديگر در خصوص درصد سئوالات ، از سطوح حوزه ي شناختي اينست كه 30 % سوالات در سطح دانش ، 35 % درك وفهم ، 20 % كاربرد
و 15 % در سطح تجزيه وتحليل مي باشد .
مثال هايي از اصطلاحات قابل اندازه گيري براي بيان نتايج خاص يادگيري در سطوح مختلف شناختي
سطح دانش : تعريف مي كند ، شرح مي دهد ، مشخص مي سازد ، فهرست مي كند ، جور مي كند ، نام گذاري مي كند ، رئوس مطالب را
ذكر مي كند ، تكرار مي كند ، انتخاب مي كند و بيان مي كند .
سطح درك و فهم : تبديل مي كند ، از يك مطلب يا نظريه دفاع مي كند ، متمايز مي كند ، تخمين مي زند ، تشريح مي كند ، بسط و
تفصيل مي دهد ، تعميم مي دهد ، مثال هايي ذكر مي كند ، استنتاج مي كند ، تفسير و تاويل مي كند ، پيش بيني مي كند ، مطلبي را كه
خوانده است مي نويسد و خلاصه مي كند .
سطح كاربرد : تغييري به وجود مي آورد ، محاسبه مي كند ، نمايش مي دهد ، كشف مي كند ، اشياء را دستكاري مي كند ، تبديل مي كند ،
اصلاح مي كند ، عمل مي كند ، توليد مي كند ، مرتبط مي سازد ، مساله اي را حل مي كند و به كار مي برد .
سطح تجزيه و تحليل : مطلبي را به اجزاي آن تقسيم مي كند ، نمودار مي سازد ، تفاوت ها و وجوه تمايز را مشخص مي سازد ، تشخيص
مي دهد ، تعيين هويت مي كند ، مطلبي را به صورت مصور روشن مي سازد ، استنتاج مي كند ، رئوس مطالب را مي نويسد ، نكات را مشخص
مي كند ، ارتباط را مي يابد ، انتخاب مي كند ، آماده مي سازد.
سطح تركيب : رده بندي مي كند ، مطالب را با هم در مي آميزد ، گردآوري و تاليف مي كند ، تصنيف يا خلق مي كند ، طرح مي دهد ،
شرح مي دهد ، به وجود مي آورد ، برنامه ريزي مي كند ، ترتيب چيزي را كه به هم خورده است ، دوباره سامان مي دهد ، دوباره مي نويسد ،
تجديد نظر مي كند ، خلاصه نويسي مي كند ، سخنراني مي كند و مقاله مي نويسد .
سطح ارزشيابي و داوري : ارزش گذاري مي كند ، مقايسه مي كند ، نتيجه گيري مي كند ، مقابله مي كند ، نقد مي كند ، تشريح مي كند
، تفسير مي كند ، وجوه اشتراك را مشخص مي سازد ، از نظريه اي به طور مدلل پشتيباني مي كند .
نكته :
بر اساس برنامه ريزي هاي انجام شده ، بعد از حذف كنكور ، از بيست نمره ي يك آزمون ، 15 نمره متعلق به امتحان پاياني و 5 نمره باقي
مانده مربوط به امتحان ميان ترم خواهد بود . از 15 نمره پاياني 5 نمره سئوالات عيني ونيمه عيني است كه هر سوال عيني بايد 25 % نمره
داشته باشد و 10 نمره سئوالات تشريحي است .
( % 5 نمره سئوالات عيني ونيمه عيني ( معادل 25
( % 10 نمره سئوالات تشريحي (معادل 75
15 نمره آزمون پاياني
5 آزمون 20 نمره اي ×11500 =%33/ درصد سئوالات عيني و نيمه عيني 33
5 نمره ميان ترم %100 - %33/33=% 66/ درصد سئوالات تشريحي 66
11
نمونه جدول وزني ( آزمون كتاب جغرافيا ي عمومي )
درسها
ارزش
و
اهميت
امتياز
تعداد سئوالات عيني
و نيمه عيني
درصد سئوالات عيني
و نيمه عيني
ميزان نمره ي سئوالات ت شريحي
درصد نمره سئوالهاي ت شريحي
𝟏 𝟎
𝟏 𝟎 𝟒 𝟎 𝟑 𝟑
/𝟓𝟓×𝟏𝟏𝟔𝟔/𝟔𝟔=/𝟏𝟏𝟐𝟐×𝟏𝟏=/𝟒𝟒≅/𝟓𝟓
1×𝟏𝟏/𝟔𝟔=𝟏𝟏/𝟔𝟔
𝟐𝟐𝟐𝟐×𝟏𝟏=𝟖𝟖%≅𝟏𝟏
1
اول
درجه 4
𝟑 𝟒 𝟑
𝟐𝟐𝟐𝟐×𝟒𝟒=/𝟒𝟒≅4
دوم
درجه 1
3×𝟏𝟏/𝟔𝟔=𝟒𝟒/𝟗𝟗𝟗
𝟏 𝟏 𝟔
𝟕 𝟕 𝟕
𝟏𝟏/×𝟏𝟏𝟔𝟔/𝟔𝟔=𝟏𝟏/𝟔𝟔𝟏𝟏𝟐𝟐×𝟒𝟒=𝟏𝟏/≅𝟏𝟏/𝟑 𝟒 𝟑
𝟐𝟐𝟐𝟐×𝟒𝟒=/𝟒𝟒≅4
سوم
درجه 1
3×𝟏𝟏/𝟔𝟔=𝟒𝟒/𝟗𝟗𝟗
𝟏 𝟏 𝟔
𝟕 𝟕 𝟕
𝟏𝟏/×𝟏𝟏𝟔𝟔/𝟔𝟔=𝟏𝟏/𝟔𝟔𝟏𝟏𝟐𝟐×𝟒𝟒=𝟏𝟏/≅𝟏𝟏/2
چهارم
درجه 3
𝟐𝟐×𝟐𝟐𝟐𝟐=𝟏𝟏/𝟕≅𝟐𝟐
𝟏 𝟎
𝟏 𝟑 𝟎 𝟎 𝟕 𝟑
𝟕
/×𝟏𝟏𝟔𝟔/𝟔𝟔=𝟒𝟒/𝟗𝟗
𝟏𝟏𝟐𝟐×𝟐𝟐=/𝟖𝟖≅/2×𝟏𝟏/𝟔𝟔=/𝟏 𝟎
𝟏 𝟑 𝟎 𝟎 𝟕 𝟕 𝟑
𝟕
/×𝟏𝟏𝟔𝟔/𝟔𝟔=𝟒𝟒/𝟗𝟗
𝟏𝟏𝟐𝟐×𝟐𝟐=/𝟖𝟖≅/𝟐𝟐×𝟏𝟏/𝟔𝟔=/𝟐𝟐𝟐𝟐×𝟐𝟐=𝟏𝟏/≅𝟐𝟐
2
پنجم
درجه 3
𝟕 𝟐𝟐𝟐𝟐×𝟐𝟐=𝟏𝟏/≅𝟐𝟐
2
ششم
درجه 3
𝟏 𝟎
𝟏 𝟑 𝟎 𝟎 𝟕 𝟑
𝟕
/×𝟏𝟏𝟔𝟔/𝟔𝟔=𝟒𝟒/𝟗𝟗
𝟏𝟏𝟐𝟐×𝟐𝟐=/𝟖𝟖≅/2×𝟏𝟏/𝟔𝟔=/𝟕 𝟐𝟐𝟐𝟐×𝟐𝟐=𝟏𝟏/≅𝟐𝟐
2
هفتم
درجه 3
𝟏 𝟎
𝟏 𝟑 𝟎 𝟎 𝟕 𝟑
𝟕
/×𝟏𝟏𝟔𝟔/𝟔𝟔=𝟒𝟒/𝟗𝟗
𝟏𝟏𝟐𝟐×𝟐𝟐=/𝟖𝟖≅/2×𝟏𝟏/𝟔𝟔=/𝟑 𝟑
𝟐𝟐𝟐𝟐×=𝟐𝟐/𝟔𝟔≅3
هشتم
درجه 2
3×𝟏𝟏/𝟔𝟔=𝟒𝟒/𝟗𝟗𝟗
𝟏 𝟑 𝟏 𝟏
𝟑 𝟏𝟏/𝟓𝟓×𝟏𝟏𝟔𝟔/𝟔𝟔=𝟏𝟏𝟏𝟏𝟐𝟐×=𝟏𝟏/≅𝟏𝟏/𝟓𝟓
𝟑 𝟏 𝟑 𝟏 𝟑 𝟏
𝟑
𝟑 𝟏𝟏/𝟓𝟓×𝟏𝟏𝟔𝟔/𝟔𝟔=𝟏𝟏𝟏𝟏𝟐𝟐×=𝟏𝟏/≅𝟏𝟏/𝟓𝟓
𝟐𝟐×𝟏𝟏/𝟔𝟔=/𝟐𝟐𝟐𝟐×=𝟐𝟐/𝟔𝟔≅𝟐𝟐
3
نهم
درجه 2
جمع
23
𝟑 𝟑
Σ=%/تعداد سئوالها بايد 20 باشد
جمع : 10 نمره
Σ=%𝟔𝟔/𝟔𝟔
مراحل عملياتي تهيه جدول وزني
گام اول : براي تعيين تعداد ودرصد سوالهاي عيني ونيمه عيني وميزان نمره ي سوالهاي تشريحي ودرصد آنها ابتدا جدولي ترسيم مي نماييم
كه داراي 7 ستون و تعدادي رديف ، متناسب با تعداد درس هاي آزمون مي باشد .
گام دوم : تعيين ارزش و درجه اهميت هر درس . معمولا 4 درجه تعريف مي كنيم ، درجه اول از بيشترين ودرجه چهارم از كمترين درجه
اهميت برخوردار است .
گام سوم : بر اساس تعداد درجات داده شده امتياز مي دهيم . سقف امتياز بستگي به تعداد درجات دارد ، درسي كه داراي درجه يك است در
اينجا امتياز چهار و درسي كه درجه 4 است امتياز يك مي گيرد .
گام چهارم : تعيين تعداد سئوالات عيني و نيمه عيني با اعمال فرمول :
20Σ×nn Σ= مجموعه امتيازكه درجدول وزني نمونه 23 است
n= تعدادسوالات عيني ونيمه عيني(ثابت) = 20 امتيازهر درس در جدول وزني
گام پنجم : تعيين درصد سئوالات عيني ونيمه عيني با اعمال فرمول :
% 33/33 : 20 = 1/66 nq× 1.66
12
%33/ درصد سئوالات عيني و نيمه عيني : 33 nq : تعداد سوالات عيني ونيمه عيني
گام ششم : تعيين ميزان نمره ي سئوالات تشريحي با اعمال فرمول :
10Σ×nn n = امتيازهر درس
Σ n : ( مجموعه امتيازات (در اينجا 23 است
گام هفتم : تعيين درصد نمره سوالات تشريحی که از طريق رابطه زير بدست می آيد:
𝑣𝑣×1606/66 Vn= ميزان نمرات سوالهاي تشريحي
منابع و مراجع مورد استفاده در تهيه مطالب بسته ي آموزشي شماره ي دو
- 1 سيف ، علي اكبر ( 1389 ) اندازه گيري و سنجش در علوم تربيتي ، تهران : انتشارات دانشگاه پيام نور
- 2 سيف ، علي اكبر ( 1389 ) اندازه گيري ، سنجش و ارزشيابي آموزشي ، تهران : نشر دوران
- 3 شعباني ، حسن ( 1380 ) مهارت هاي آموزش و پرورش ، روشها و فنون تدريس ، تهران : انتشارات سمت
- 4 مولفين و كارشناسان سنجش و ارزشيابي ( 1380 ) راهكارهاي اساسي آزمون سازي ( طراحي يك آزمون خوب )
، تهران : انتشارات عابد
- 5 ي غما ، عادل ( 1385 ) طراحي آموزشي ، تهران : انتشارات مدرسه
- 6 جعفري ، تيمور ( 1390 ) جزوه آموزشي كلاس ضمن خدمت چگونگي طراحي سئوالات مفهومي و استاندارد